است ، يا نه ؟ و خونى كه در موضع ذبح در دهنهاى عروق و استخوان مىماند كه ظاهر است و بعد از شستن خون ذبح باقى است ، از قبيل دم متخلف ، و پاك است يا نه ؟ و آيا ذبح زن ، و طفل مميز صحيح است ، يا نه ؟ و إخبار طفل به ذبح صحيح ، مسموع ، است يا نه ؟ جواب : بلى ، شرط است كه زمين هموار ، و اعضاء او به نحو اعتدال باشد ، پس اگر سر او بالا و جسد او پائين باشد ، محكوم به طهارت نيست . و همچنين بايد تمام آن چه بيرون آمدنى است ، بيرون آيد . و با شك در حصول اين دو شرط نيز ، حكم دم متخلف بر او جارى نيست . بلى ، آن دم ، محكوم به طهارت است از باب قاعده طهارت ، چون آن چه مشهور است كه اصل در دم نجاست است در شبهات موضوعيه ، وجه واضحى ندارد . بلى ، اگر دم در باطن هم محكوم به نجاست باشد ، مقتضاى قاعده ، نجاست دم مذكور است ، چون در سابق ، نجس بوده و طاهر شدن آن به خروج بعض ، معلوم نيست ، پس اصل ، بقاى نجاست آن است . و دور نيست كه چنين باشد از جهت صدق دم و شمول عمومات دم در بواطن را . و دعواى انصراف ، محل منع است . و همچنين است حال عذره كه در جوف است و منى و بول ، كه مقتضاى عمومات ، نجاست آنها است . غاية الأمر ما دامى كه در باطن هستند ضرر ندارد ، پس احتياط به اجتناب از دم مذكور ( يعنى مشكوك الحال ) ترك نشود ، اگر چه اصل در دم را طهارت بدانيم ، بلكه حكم به نجاست از جهت مذكوره خالى از قوت نيست . و اما خون دهنهاى عروق و استخوانها ، اگر از خود آن عروق و استخوان است كه متخلف شده ، پاك است . و اگر از جاى ديگر به آنها رسيده ، بايد ازاله شود . و ذبح زن و طفل مميز ، صحيح است . و اعتماد بر إخبار طفل به ذبح صحيح ، مشكل است . سؤال 36 [ نجس كردن مال ديگرى در صورت فروش به سوّمى ، ضمان تنجيس در صورت معيب شدن ] اگر شخص ، مال كسى را كه قابل تطهير است مثل خرما و انگور مثلا نجس نمود و به مالك اعلام نكرد ، آن مالك فروخت و صرف نمود ، تكليف آن شخص نجس كننده با صاحب مال چيست ؟ جواب : نسبت به صاحب اولى بر نجس كننده چيزى نيست . بلى ، اگر به تنجيس آن معيب شده باشد از جهت اين كه از شستن آن نقصانى لازم مىآيد ضامن آن است . و اما نسبت به مشترى پس احوط اعلام است تا آن را تطهير كند اگر قبل از اكل باشد . و اما بيع ، پس صحيح